Skutki zadatku, polegające na jego zachowaniu albo żądaniu jego podwójnej wysokości – zachodzą wtedy, gdy umowy nie wykonuje jedna stron, ze względu na okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność. Jednak, by tak się stało w pierwszej kolejności trzeba ustalić przyczyny, powodujące niewykonanie umowy. Jest tak dlatego, że nie każde niewykonanie umowy – powoduje, że zadatek można zachować albo żądać jego dwukrotności. Czasem – mimo niewykonania umowy – następuje zwrot zadatku. Z dzisiejszego wpisu dowiesz się w jakich 3 sytuacjach nie można zachować zadatku, ani żądać jego podwójnej wysokości. Jest tak, gdy strony rozwiązują umowę, gdy niewykonanie umowy jest ze względu na okoliczności, za które obydwie ponoszą odpowiedzialność, albo gdy żadna z nich za to nie jest odpowiedzialna.

1. Zwrot zadatku – gdy strony rozwiązują umowę.

Co oznacza, że strony “rozwiązują umowę”? Jest to sytuacja, w której strony postanawiają zakończyć ją w każdy inny sposób niż w drodze odstąpienia dającego prawo do zadatku – jeśli go przewidziano. Do takiej sytuacji może także dojść w wyniku orzeczenia sądowego – choć znacznie rzadziej. Najczęściej bowiem strony same podejmują taką decyzję i zawierają stosowne porozumienie. Może się zdarzyć również tak, że jedna ze stron, co prawda odstępuje od umowy, ale nie dokonuje tego na podstawie zapisów o zadatku, lecz z innych przyczyn.

Właśnie w takim wypadku zachodzi obowiązek zwrotu zadatku, czyli przez tę stronę, która go otrzymała. Z kolei obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej – w takim wypadku – w ogóle nie powstaje.

Jednak jeśli dochodzi do rozwiązania umowy po częściowym jej wykonaniu, to należy podjąć próbę zaliczenia zadatku na poczet świadczenia. Dopiero gdyby okaże się to niemożliwe, to zadatek podlega zwrotowi  w całości albo oczywiście w odpowiedniej części.

Dowiedz się także jakie cechy musi mieć zadatek, by był w sposób ważny zastrzeżony w umowie.

Obejrzyj nagranie mini-szkolenia z cyklu O umowach w dwóch słowach:

Zwrot zadatku – czyli kiedy zadatek trzeba zwrócić, mimo niewykonania umowy?

2. Zwrot zadatku – gdy za niewykonanie umowy ponoszą odpowiedzialność obydwie strony.

Zadatek także podlega zwrotowi gdy zachodzi tzw. współodpowiedzialność obu stron. Jest tak wtedy, gdy niewykonanie umowy następuje wskutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponoszą obie strony. To, co w tej sytuacji jest istotne, to fakt, że w takim wypadku nie ma znaczenia:

Takie “niewykonanie umowy” to także brak należytego współdziałania. W praktyce niezwykle rzadko dochodzi do niepodważalnej sytuacji, w której za niewykonanie umowy odpowiedzialność ponoszą obie strony.

Niezależnie jednak od przyczyn, kolejności, stopnia przyczynienia się do niewykonania umowy – zadatek w takiej sytuacji podlega zwrotowi. Brak jest bowiem podstawy prawnej, na mocy której mimo odpowiedzialności obu stron za niewykonanie umowy można było zachować zadatek lub żądać jego dwukrotności. Zawsze bowiem wtedy, gdy za niewykonanie umowy ponoszą odpowiedzialność obydwie strony – bez względu na stopień przyczynienia się – następuje zwrot zadatku.

Pobierz mini poradnik z infografiką – zaliczka, a zadatek najważniejsze różnice.

3. Zwrot zadatku – gdy za niewykonanie umowy żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności.

Wreszcie trzecia sytuacja, z którą związany jest zwrot zadatku to taka, w której zobowiązanie nie zostało wykonane z przyczyn, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności. Chodzi więc o sytuacje takie, gdy jest to spowodowane np.:

W takim przypadku  również zachodzi nakaz zwrotu zadatku, a żądanie zapłaty jego dwukrotności nie powstaje.

Sprawdź również jakie zalety ma zadatek, dzięki którym znacznie łatwiej odzyskasz rekompensatę.

4. Zwrot zadatku – należyta staranność.

W dwóch powyższych przypadkach, tj., gdy:

zawsze należy ustalać czy strony, wykonując umowę, dochowały należytej staranności. Tak naprawdę bowiem ta należyta staranność jest wypadkową dla ustalenia czy, a jeśli tak to kto ponosi odpowiedzialność za zaistniałą sytuację.

Taki punkt widzenia potwierdza większość orzeczeń sądowych i doktryny. Jednak odmienny wynika z orzeczenia Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie – III Wydział Cywilny wydanego 17.10.2018 r. w sprawie III C 639/18. Sąd ten bowiem wskazał, że jeżeli strony nie ustaliły żadnych innych warunków, jakim podlegać miałby obowiązek zwrotu zadatku, niż ten wynikający z treści 394 K.C., to poziom staranności nie ma żadnego znaczenia.

Najlepiej więc – dla zabezpieczenia, a raczej wyeliminowania wszelkich wątpliwości – w umowie precyzyjnie zastrzec, że np.:

” (…) w przypadku niekorzystnej decyzji kredytowej, strona nie będzie ponosiła odpowiedzialności za niezawarcie umowy przyrzeczonej(…)”

Brak bowiem zadbania o takie precyzyjne dopowiedzenie w umowie może okazać się zbyt lekkomyślne.

Poznaj także różnice między zadatkiem, a zaliczką.

Podsumowanie.

1. Zwrot zadatku ma miejsce, gdy strony albo sąd (choć to zachodzi niezwykle rzadko) postanawiają rozwiązać umowę. Zwrot zadatku będzie miał także miejsce, jeśli jedna ze stron odstąpi od umowy, ale nie w oparciu o przepisy związane z zadatkiem.
2. Zadatek podlega także zwrotowi, jeśli za niewykonanie umowy ponoszą odpowiedzialność obydwie strony.
3. Zwrot zadatku ma miejsce także wtedy, gdy za niewykonanie umowy nie ponosi odpowiedzialności żadna ze stron, a jest to wynikiem np. działania siły wyższej.
4. Przy ustaleniu czy i kto ponosi odpowiedzialność za niewykonanie umowy zawsze należy brać pod uwagę należytą staranność strony zobowiązanej.

Artykuł nie stanowi porady prawnej. Jeśli chciałbyś się skontaktować, umówić na spotkanie lub zapytać o szczegóły współpracy zapraszam Cię do kontaktu. Możemy umówić się w mojej kancelarii w Gdańsku lub porozmawiać online. Zachęcam Cię także do skorzystania z mojej oferty konsultacji prawnych. Tutaj znajdziesz szczegóły i możliwość wybrania dogodnego dla Ciebie dnia i godziny.

Pozdrawiam Cię serdecznie,

Julia Szczęsna-Ziętkowska

Radca Prawny, LLM

Jeśli chcesz dowiedzieć się o następnym wpisie proszę zostaw swoje imię i mail poniżej.