Zadatek daje prawo do odstąpienia od umowy i zachowania zadatku. Jeśli strona odstępująca natomiast sama go dała, to ma prawo żądać sumy dwukrotnie wyższej. Oczywiście takie prawo istnieje, gdy jedna ze stron nie wykonuje swego zobowiązania, ze względu na okoliczności, za które ponosi wyłącznie odpowiedzialność. Te cechy zadatku w praktyce znacznie wzmacniają sytuację prawną strony odstępującej od umowy. Oznacza to, że zadatek tak naprawdę modyfikuje ogólne reguły odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania, umowy. Z tego wpisu dowiesz się dlaczego warto przewidzieć zadatek w umowie albo uzgodnieniach wzajemnych i jakich 5 zalet  z tego wynika.

1. Zadatek, a szkoda.

Jeśli strony w umowie przewidziały zadatek i został on zapłacony, to w razie niewykonania umowy i odstąpienia od niej – ten kto odstępuje ma już “zagwarantowaną” naprawę szkody. Jest tak dlatego, że jeśli jedna ze stron nie wykonuje swego zobowiązania, ze względu na okoliczności, za które ponosi wyłączną odpowiedzialność, druga może odstąpić od umowy. Przy takim odstąpieniu może zachować dla siebie zadatek, który otrzymała. Jeśli zaś sama go dała, to może żądać dwukrotności wpłaconego zadatku. Odstępujący więc nie ma obowiązku wykazywania, że poniósł jakąkolwiek szkodę. Taka osoba nie musi także wykazywać wysokości tej szkody. 

Gdyby bowiem zadatek nie był zastrzeżony, to w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron – druga – chcąc dochodzić odszkodowania musiałaby wykazywać poza szkodą i jej wysokością także tzw. związek przyczynowo – skutkowy (zgodnie z art. 471 K.C.). W razie przewidzenia zadatku w umowie lub innym uzgodnieniu takiego obowiązku wykazywania powstania szkody nie ma.

Dowiedz się także jak skutecznie zastrzec zadatek.

2. Świadczenie nie musi tracić znaczenia.

Najczęściej spotyka się zadatek w umowie tzw. wzajemnej. Jest to taka umowa, w której każda ze stron zobowiązała się coś świadczyć. Jeśli jednak strona nie wykona swojego zobowiązania w terminie druga może odstąpić od umowy. Przy zadatku takie odstąpienie jest znacznie prostsze. 

Jednak sytuacje podobne mogą dotyczyć także umów, które nie są wzajemne. Umowy takie to te, w których tylko jedna strona strona ma coś świadczyć. I właśnie jeśli w tego typu umowie ta strona, która ma coś świadczyć popadnie w zwłokę – druga może świadczenia nie przyjąć (taki odpowiednik odstąpienia od umowy wzajemnej). Jednakże może tak zrobić tylko wtedy, gdy wykaże, że świadczenie to utraciło dla niej całkowicie lub w przeważającym stopniu znaczenie. Wynika to wprost z art. 477 par. 2 K.C., zgodnie z którym:

 Jednakże gdy wskutek zwłoki dłużnika świadczenie utraciło dla wierzyciela całkowicie lub w przeważającym stopniu znaczenie, wierzyciel może świadczenia nie przyjąć i żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.

Jeśli jednak w tego rodzaju umowie (niewzajemnej) strony przewidzą zadatek – możliwe będzie odstąpienie od niej bez konieczności wykazywania, że świadczenie utraciło znaczenie.

Przeczytaj także jak prawidłowo odstąpić od umowy, by zatrzymać zadatek.

3. Odstąpienie bez dodatkowego terminu.

Gdy strony przewidują zadatek w umowie, a nie jest ona wykonana przez jedną z nich, ze względu na okoliczności, za które tylko jedna ze stron ponosi odpowiedzialność, druga może odstąpić od umowy bez konieczności wyznaczania żadnego dodatkowego terminu. Gdyby bowiem nie był przewidziany zadatek, a jedna ze stron chciałaby od umowy odstąpić, wobec zwłoki tej drugiej, musiałaby najpierw wyznaczyć dodatkowy termin.  

Zasada ta wynika z art. 491 K.C., zgodnie z którym:

Jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Może również bądź bez wyznaczenia terminu dodatkowego, bądź też po jego bezskutecznym upływie żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

W przypadku więc umów wzajemnych, gdy przewidziano zadatek w umowie, nie ma obowiązku wyznaczania dodatkowego, odpowiedniego terminu do wykonania zobowiązania. Można bowiem bez takiego wyznaczania dodatkowego terminu złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy i zatrzymać dla siebie otrzymany zadatek albo żądać jego dwukrotności.  

Obejrzyj nagranie mini-szkolenia z cyklu O umowach w dwóch słowach:

Zadatek i jego 5 zalet – które warto znać.

4. Zachowanie zadatku bez egzekucji.

Uregulowany zadatek w umowie ma również dodatkowo tę zaletę, że jeśli osoba odstępująca przyjęła zadatek, to przy odstąpieniu może go zatrzymać, mimo braku wyroku. Nie zachodzi w takim wypadku żadna potrzeba prowadzenia postępowania sądowego w celu zasądzenia odszkodowania. Nie trzeba martwić się także postępowaniem dowodowym w zakresie konieczności wykazania szkody itp. W konsekwencji nie trzeba starać się o żaden wyrok sądowy, ani nawet postępowanie egzekucyjne.

Strona odstępująca po prostu zadatek zachowuje.

Pobierz mini poradnik z infografiką – zaliczka, a zadatek najważniejsze różnice.

5. Żądanie dwukrotności bez wykazywania szkody. 

Jeżeli natomiast przewidziany został zadatek w umowie, a odstępujący był tym, kto wręczył zadatek, to może żądać sumy dwukrotnie bez względu na to, czy poniósł szkodę. Na tym właśnie polega przewaga – w porównaniu do sytuacji, gdyby zadatek w umowie nie był przewidziany. Nie zachodzi tu konieczność wykazania także poniesionej szkody i jej wysokości. Innymi słowy, o ile w takim wypadku trzeba będzie wytoczyć proces sądowy – jeśli nie otrzyma się dwukrotności zadatku “dobrowolnie” – o tyle nie będzie on skomplikowany. Nie trzeba bowiem będzie wykazywać okoliczności związanych z poniesieniem szkody. 

Poznaj również 3 podstawowe różnice między zaliczką, a zadatkiem, które warto znać przed zawarciem umowy.

Podsumowanie

1. Zadatek w umowie daje tę przewagę, że odstępujący od umowy nie musi wykazywać, że poniósł szkodę. Nie ma także potrzeby wykazywania wysokości ewentualnej szkody.
2. Jeśli przewidziano zadatek w umowie niewzajemnej, to odstępujący nie musi wykazywać, że świadczenie utraciło dla niego znaczenie. Tymczasem musiałby to zrobić,  gdyby nie chciał świadczenia przyjąć, a zadatek nie byłby przewidziany.
3. W przypadku ustalenia zadatku w umowie wzajemnej – odstępujący nie musi wyznaczać dodatkowego terminu do wykonania zobowiązania. Tymczasem musiałby to zrobić, gdyby chciał odstąpić od umowy, a zadatek nie byłby przewidziany. 
4. Jeżeli odstępujący przyjął zadatek, to odstępując od umowy może go zatrzymać. W dodatku nie ma wtedy konieczności prowadzenia postępowania sądowego. Nie zachodzi w takim wypadku potrzeba uzyskania wyroku i konieczność jego egzekucji. 
5. Jeżeli odstępujący wręczył zadatek, może żądać sumy dwukrotnie wyższej. Żądanie to jednak jest bez konieczności wykazania w postępowaniu sądowym poniesionej szkody i jej wysokości.

Artykuł nie stanowi porady prawnej. Jeśli chciałbyś się skontaktować, umówić na spotkanie lub zapytać o szczegóły współpracy zapraszam Cię do kontaktu. Możemy umówić się w mojej kancelarii w Gdańsku lub porozmawiać online. Zachęcam Cię także do skorzystania z mojej oferty konsultacji prawnych. Tutaj znajdziesz szczegóły i możliwość wybrania dogodnego dla Ciebie dnia i godziny.

Pozdrawiam Cię serdecznie,

Julia Szczęsna-Ziętkowska

Radca Prawny, LLM

Jeśli chcesz dowiedzieć się o następnym wpisie proszę zostaw swoje imię i mail poniżej.