5 Sytuacji, w których wyłączenie rękojmi nie działa.

Wyłączenie rękojmi, to prawo sprzedawcy, z którego może – pod pewnymi warunkami – swobodnie skorzystać.  Sprzedawca bowiem ma możliwość zmienić lub ograniczyć uprawnienia wynikające z przepisów w zakresie rękojmi. Może to zrobić względem konsumentów z pewnymi ograniczeniami, a względem przedsiębiorców teoretycznie bez ograniczeń. Kiedy jednak wyłączenie rękojmi nie będzie działać? Jak sprzedawca powinien tego dokonać, by było skuteczne? Czy wyłączenie rękojmi zawsze chroni, bez względu na okoliczności? Zapraszam do wpisu, z którego dowiesz się kiedy wyłączenie rękojmi nie działa.

1. Wyłączenie rękojmi na fakturze

Po pierwsze bardzo istotną kwestią jest fakt, że wyłączenie rękojmi przez sprzedawcę musi być dokonane w odpowiedniej formie. Może bowiem tego dokonać jedynie w taki sposób, by kupujący miał realną możliwość zapoznania się z tym wyłączeniem przed zakupem. Czyli skutecznie sprzedawca może to zrobić np. w umowie, w regulaminie, czy w ogólnych warunkach sprzedaży. Sprzedawca więc może zmodyfikować swą odpowiedzialność i odpowiadać np. w węższym zakresie, niż wynika z przepisów. Albo wprowadzić zasadę, że nie odpowiada za wady rzeczy na zasadzie rękojmi w ogóle – w zgodzie z przepisami.

Jednak, by takie wyłączenie było ważne i skuteczne sprzedawca musi dokonać tego wyraźnie, stąd najlepiej we wzorcu umownym. Nie może to wynikać z jednostronnego oświadczenia sprzedawcy. Skuteczna modyfikacja odpowiedzialności z rękojmi wymaga wyraźnego zakomunikowania takiej zmiany. Takich modyfikacji nie można się domyślać. Zasady te wynikają z przepisów, ale także zostały potwierdzone w jednym z orzeczeń:

” Za niedopuszczalne uznać tym samym należy zamieszczenie klauzuli ograniczającej lub wyłączającej odpowiedzialność z tytułu rękojmi na fakturze.”

wyr. SA w Łodzi z 13.6.2017 r., I ACa 1587/16.

Pamiętaj więc, że wyłączenie odpowiedzialności z rękojmi nie będzie działać, jeśli sprzedawca dokonuje tego np. na fakturze, zamiast w umowie.

Obejrzyj nagranie jak liczyć prawidłowo terminy przy złożonej reklamacji?

2. Wyłączenie rękojmi względem konsumenta

Powszechnie wiadomo, że prawa konsumenta są chronione. Sprzedawca jednak może wyłączyć lub ograniczyć swą odpowiedzialność również i w tym wypadku. Musi jednak pamiętać, że taka modyfikacja jest możliwa, o ile przepis szczególny na to pozwoli. Przykładem takiego przepisu jest np. reguła, zgodnie z którą

“ Jeżeli kupującym jest konsument a przedmiotem sprzedaży jest używana rzecz ruchoma, odpowiedzialność sprzedawcy może zostać ograniczona, nie mniej niż do roku od dnia wydania rzeczy kupującemu.”

Oznacza to, że sprzedawca może wprowadzić np. w regulaminie, że odpowiedzialność, za używane rzeczy nie wynosi aż 2 lat, a jedynie rok.

Pamiętaj jednak, że takie ograniczenie nie odnosi się do przedawnienia. Jeżeli bowiem kupującym jest konsument, bieg terminu przedawnienia nie może i tak zakończyć się przed upływem 2 lat od dnia wydania rzeczy.

Nie mniej jednak ograniczenie rękojmi względem konsumentów jest możliwe. Trzeba jednak pamiętać, by korzystać z tego uprawnienia gdy przepis szczególny na to pozwala.

Zasada ta  (wymogu przepisu szczególnego) nie obowiązuje, jeśli chodzi o przedsiębiorców na prawach konsumenta.  Czyli tych przedsiębiorców jednoosobowych, którzy nabywają rzeczy bezpośrednio w związku ze swoją działalnością gospodarczą, ale bez związku z jej zawodowym charakterem.

Zatem wyłączenie rękojmi nie będzie działać względem konsumentów, jeśli sprzedawca dokona  tego, mimo że przepis szczególny na to nie pozwala.

Przeczytaj wpis o 3 błędach sprzedawców dotyczących instrukcji, które powodują reklamację.

3. Wada zatajona podstępnie

Ograniczenie lub wyłączenie rękojmi, a dokładniej odpowiedzialności z niej wynikającej nie będzie także działać, jeśli wada została podstępnie zatajona. Wyłączenie będzie wtedy bezskuteczne.  Oznacza to, że zawarta umowa oczywiście pozostanie ważna, jednak w takim wypadku postanowienie o wyłączeniu lub ograniczeniu rękojmi nie zadziała.

Co to znaczy podstępne zatajenie?

Otóż jest to sytuacja, w której sprzedawca wie o wadzie i nie informuje o niej kupującego, chcąc wywołać u kupującego błędne przekonanie, że rzecz nie jest wadliwa. Czyli jest to umyślne działanie sprzedawcy, które ma na celu utrudnienie wykrycia wady przez kupującego. Będzie to zatem np.:

Przy czym co do tego ostatniego punktu muszę dodać, że chodzi raczej o sytuację, w której sprzedawca zapewnił kupującego, że rzecz nie jest wadliwa. Zaznaczam to, ponieważ istnieje nawet orzeczenie,  w którym Sąd stwierdził, że

“ Do przyjęcia podstępnego zatajenia wady nie wystarcza wiedza sprzedawcy o wadzie i niepoinformowanie o tym kupującego. Podstępne zatajenie wymaga umyślności, działania sprzedawcy, które może przejawiać się w maskowaniu wady lub udzielaniu kupującemu zapewnienia”

orzeczenie Sądu Najwyższego  z dnia 5 stycznia 2005 r., II CK 330/04.

Czyli podstępne zatajenie wady polega na zamierzonym przez sprzedawcę wywołaniu u kupującego przeświadczenia o braku wadliwości przedmiotu sprzedaży. Chcę zatem zaznaczyć, że skoro podstępne zatajenie wymaga, by sprzedawca o wadzie wiedział, to brak wiedzy sprzedawcy wyklucza podstępność. Innymi słowy nie jest możliwe uznanie, że doszło do podstępnego zatajenia wady, gdy sprzedawca o wadzie nie wiedział.

Sprawdź kiedy kupujący nie może żądać zwrotu pieniędzy, mimo wady.

4. Wada prawna

Kolejną sytuacją, w której ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności sprzedawcy nie działa jest istnienie wady prawnej. Przy czym nie chodzi o sam fakt jej istnienia, lecz o konsekwencje. Otóż chodzi jedynie o sytuację, w której z powodu wady prawnej rzeczy sprzedanej kupujący jest zmuszony wydać rzecz osobie trzeciej. Wtedy bowiem sprzedawca musi zwrócić kupującemu otrzymaną uprzednio cenę. Jak się zapewne domyślasz zwrot ceny w takim przypadku nie jest realizacją uprawnień z rękojmi. Jest to forma zwrotu nienależnego świadczenia.

Jednak tak się nie dzieje zawsze. Sprzedawca nie musi zwracać ceny, jeżeli w chwili zawarcia umowy:

5. Regres sprzedawcy końcowego

Wreszcie piątą sytuacja, w której wyłączenie rękojmi nie działa jest okoliczność, w której sprzedawca końcowy uwzględnił roszczenia kupującego z rękojmi. Przy czym dotyczy to tylko sytuacji,  w której kupującym jest konsument lub od 01.01.2021 r. przedsiębiorca  jednoosobowy, który nabywa rzeczy w co prawda w związku ze swoją działalnością gospodarczą, lecz bez związku z jej zawodowym charakterem.

Jeżeli bowiem okazało się, że:

to sprzedawca końcowy, może żądać odszkodowania od poprzedniego sprzedawcy.

Jak się domyślasz sytuacja ta ma miejsce najczęściej przy łańcuchu dostaw, gdy ostatecznym nabywcą jest konsument/przedsiębiorca na prawach konsumenta. Chodzi zatem o sytuacje, w których kolejno są zawierane umowy od  producenta przez importera, hurtownika , aż po sprzedawcę końcowego. Wszystkie te osoby muszą zapewnić, by rzecz była bez wad.

Odszkodowania można domagać się od tego, wskutek którego działania lub zaniechania rzecz stała się wadliwa. Innymi słowy od tego, któremu można przypisać odpowiedzialność za powstanie wady rzeczy na skutek określonego działania lub zaniechania. Jeżeli więc sprzedawca końcowy odpowiada wobec kupującego, jest uprawniony do żądania od któregokolwiek z poprzednich sprzedawców odszkodowania. Sprzedawca ma roszczenie odszkodowawcze wobec każdego z poprzedników nawet wówczas, gdy nie łączyła go z nimi umowa. I co ważniejsze nawet jeśli poprzedni sprzedawca wyłączył rękojmię.

Obejrzyj nagranie czy brak instrukcji może być podstawą reklamacji.

Podsumowanie

• Wyłączenie rękojmi – by było skuteczne  musi ono być dokonane w wyraźny sposób i uzgodniony przez obydwie strony. Nie będzie skutecznym wyłączeniem rękojmi np. adnotacja o tym na fakturze.
• Wyłączenie odpowiedzialności z rękojmi względem konsumenta możliwe jest tylko wtedy, gdy przepis szczególny na to pozwala. W innych sytuacjach wyłączenie nie będzie działało i wiązało konsumenta
• Jeśli sprzedawca podstępnie zataił wadę, to wyłączenie lub ograniczenie jego odpowiedzialności względem kupującego nie ochroni go przed odpowiedzialnością. Kupujący w takim wypadku może dochodzić swych praw z rękojmi.
• Jeśli z powodu wady prawnej rzeczy sprzedanej kupujący jest zmuszony wydać rzecz osobie trzeciej. Wtedy bowiem sprzedawca musi zwrócić kupującemu otrzymaną uprzednio cenę – nawet jeśli w umowie wyłączył rękojmię.
• Jeśli w łańcuchu dostaw poprzedni sprzedawca wyłączył rękojmię, a sprzedawca końcowy odpowiadał z niej względem kupującego, to wyłączenie rękojmi w takim wypadku nie chroni poprzedniego sprzedawcy. Dotyczy to tylko sytuacji gdy kupującym realizującym swe uprawnienia względem sprzedawcy końcowego jest konsument albo przedsiębiorca na prawach konsumenta.